شفا درمان
0 محصولات نمایش سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

نمایش درمانی

نمایش درمانی شفادرمان

پیدایش تئاتر درمانی

نمایش درمانی به عنوان روشی منظم و ویژه و به عنوان یک حرفه، از سال های 1930 مطرح شد.

در بسیاری از کشورها شواهد مستند زیادی در زمینه ی استفاده از نمایش به عنوان درمان، وجود دارند،

از جمله: بیمارستان بلدوود  در جامائیکا در سال های 1975 (هیک لینگ) و

انجمن یونانی تئاتر و درمان در سالهای 1980 (روبرستون) در 1990.

ماهیّت پیدایش تئاتر درمانی را می توان هم زمان در کشورهایی چون امریکا، هلند و انگلستان بررسی کرد.

تئاتر درمانی در این کشورها به عنوان یک حرفه و زمینه ی خاص مطرح شده است.

پیدایش تئاتر درمانی با زمینه های خاصّی مشخّص می شود.

از جمله:

– تئاتر درمانی از نمایش و تئاتر در آموزش و درمان، جدا شد و هویت مجزایی پیدا کرد.

استفاده از تئاتر روان شناختی، تئاتر در آموزش، تئاتر کودکان و تئاتر درمانی که قبلاً فردهای مشخّصی نداشتند، از هم تفکیک شدند.

 

– تئاتر درمانی، دیگر به عنوان جزیی الحاقی به درمان های دیگر یا فرآیندهای تئاتری خاص در نظر گرفته نمی شد

و موقعّیت ویژه ی خود را پیدا کرد.

نمایش درمانی

– تئاتر درمانی در عین حال که در کنار سایر شیوه های درمانی قرار داشت.

از هنرهای دیگری که در مجموعه های بیمارستانی به کار گرفته می شدند، تفکیک شد.

همچنین تئاتر درمانی از نمایش تئاتر در بیمارستان یا پروژه های نمایشی در مراکز روزانه متمایز گردید.

برخلاف نمایش روان شناختی یا تئاتر، در تئاتر درمانی و پیدایش آن، به نام مشخصی بر نمی خوریم،

ظاهراً تئاتر درمانی به شکلی تدریجی و در کشورهای بی شماری تحول پیدا کرد.

تئاتر درمانگر

جنینگز در مقدمه ای بر تئاتر درمانی: تئوری و عمل 1987 می نویسد:

«تئاتر درمانی به شکل فعلی خود از اوایل سال های 1960 آغاز شد.

ابتدا از تئاتر درمانی در چارچوب برنامه های آموزشی استفاده می شد،

ولی به تدریج به کلینیک های روان درمانی راه یافت» 1987.

غالباً این نظریه را آغاز تئاتر درمانی می دانند،

ولی طبق شواهدی قبل از این تاریخ هم، متخصّصان روان شناسی بالینی از اصطلاحات و مفاهیم رایج در تئاتر درمانی استفاده کردند.

نمایش درمانی

تئاتر درمانی: عناصر درمان از  9 فرآیند اصلی

در فرآیند اصلی تئاتر درمانی شامل زمینه های محوری نمایش هستند

که در آنها به تئاتر درمانگر و تئاتر درمانی توجه ویژه شده است.

این زمینه ها عبارت اند از:

* فرآیند وارد شدن در قالب یک شخصیت و آن را بازی کردن

* فرآیند وارد شدن به یک دنیای تئاتری/ نمایشی و بیان ارتباط تئاتری/ نمایشی.

* رابطه ی بین «چارچوب تئاتر» و «چارچوب زندگی»، به این معنی که تفاوت ها، شباهت هایی وجوه اشتراک بین زندگی فرد

در محیط خارج از تئاتر درمانی و ماجرایی که در چارچوب جلسه ی تئاتر درمانی روی می دهد مطرح شوند.

* فرآیند اجرای نمایش، در این جا ابزاری که نمایش از طریق آن ها خلق می شود، مورد بررسی قرار می گیرند.

برای انجام کار می توان مسیرهای متفاوتی را طی کرد.

رایج ترین آنها شامل تشخیص موضوعی که باید اجرا شود، نوع بازی، انتخاب بازیگر و تمرین،

تثبیت یا تمرین در شکل نهایی، اجرای نمایش در مقابل تماشاگر، تکرار نمایش و پایان نمایش است.

نمایش درمانی

* تماشاکردن و فرآیند آن در تئاتر

موارد بالا نشان می دهند که نیروهای درمانی بالقوه ی نمایش در تئاتر را می توان از طریق تئاتر درمانی تشخیص داد-

9 فرآنید اصلی عبارتند از:

1- فرافکنی نمایشی

2- اجرای تئاتر درمانی

3- همدلی و فاصله گذاری از طریق نمایش درمانی

4- شخصیت بخشی و جعل هویت

5- تماشاگر و تماشای تعاملی

6- جسمیت بخشیدن: نمایشی کردن جسم

7- بازی

8- ارتباط بین زندگی و نمایش

9- دگرگونی

هر یک از این فرآیندها در جای خود تعریف و سپس قسمتی از کار با توجه به فرآیندها تحلیل می شود.

هدف این است که با دادن تصویری خاص از نظریه ی فرآیندها، درک قسمت های مختلف فرآیند تئاتر درمانی میسر می شود.

نمایش درمانی

فرافکنی نمایشی

ویل شایر در کتاب «نقش گذاری و هویت» (1982)، ارتباط بین صحنه و تماشاگر را به شکلی تعریف می کند

که شیوه های استفاده شده در تئاتر درمانی، صورت ملموس تری به خود می گیرند.

به اعتقاد شایر یکی از جذابیت ها و ضرورت های همیشگی تئاتر این است که ما خودمان را «به شکل اغراق شده» می بینیم.

او می گوید این شیوه باید به شکلی بنیادین دیده و فهمیده شود، زیرا

«انسان وقتی خود را می بیند که درست در لحظه ی دیدن، در او تغییر ایجاد شود».

این تغیر یعنی دگرگونی در تفکُر، درک و دیدن که طبیعتاً تغییر دیدگاه را به همراه می آورد.

او در این تعریف، به پدیده ی دیگری هم که ممکن است در تئاتر اتفّاق بیفتد، اشاره می کند.

تماشاگر در هنگام تماشای یک بازیگر با آن چه که روی صحنه اتفاق می افتد، درگیر می شود.

گاهی تماشاگر با یک یا چند شخصّیت و یا با نمایشی که شخصّیت ها با آن درگیر شده اند، ارتباط برقرار می کند.

در این زمینه دو فرآیند هوّیت یابی و فرافکنی را بررسی می کنیم.

ما به عنوان تماشاگر می توانیم از طریق انگیزش، تجربه یا رویکرد نمایشی، با خصلت های یکی از شخصّیتهای روی صحنه هوّیت یابی کنیم.

به دنبال این فرآیند ممکن است فرافکنی پیش بیاید، به این ترتیب که انگیزه ها، احساسات و تجربه های خود را

در قالبی که بازیگر بجای ما فراهم می آورد، فرافکنی می کنیم

و در نتیجه، احتمال دارد بتوانیم رابطه ی خود را با احساسات فرافکنی شده، در هنگام یا بعد از درگیری با نمایش، تغییر دهیم.

این فرآیند ممکن است بر درک ما از وجود خودمان و تصّور ما از احساسات فرافکنی شده، تأثیر بگذارد.

بخشی از ارتباط تماشاگر با نمایش و بازیگران، ممکن است بازی احساسات فرافکنی شده باشد،

بیان خواسته های فرافکنی شده ی ما و نیروی بالقّوه ی رویدادهای صحنه،

اعم از این که برای بروز احساسات فرافکنی شده و عقب راندن آن ها امکانی پدید آید

و چه برای کسی که با این رویدادها به تعامل می پردازد، پویایی خاصّی وجود دارد.

شیوه ی دیدن و مشاهده کردن و فرافکنی کردن، با توّجه به نظریه ی ویل شایر،

بنای فرآیند نمایشی است فرافکنی در تئاتر درمانی چه از نظر محتوا و چه از نظر اهداف، با تئاتر تفاوت دارد.

توجه به این نکته ضرورت دارد که ما «در شخصّیت و با شخصّیت می مانیم»

و در عین حال به عنوان یک تماشاگر «فاصله را حفظ می کنیم»

این فرآیند در تئاتر در جلسه ی تئاتر درمانی به یکسان مصداق دارد.

بازیگری نقشی را به عهده می گیرد، خود را با نقش درگیر آن را به نقش فرافکنی می کند.

فروید فرآیندهایی چون فرافکنی و هوّیت یابی را فرآیندهای دفاعی اولیه می داند

در تئاتر درمانی روشی اهمّیت دارد که از طریق آن فرافکنی نمایشی به شکلی صورت بگیرد

که رابطه ی حیاتی بین وضعّیت های عاطفی درونی و شکل های بیرونی آنها ایجاد شود.

نمایش درمانی

خلاصه تئاتر درمانی

* تئاتر درمانی یعنی تشخیص یک مسأله و طرح آن از طریق نمایش در اینجا نمایش، حقّ اولیه ی خلق موضوع و امکان آن را برای خود حفظ کند.

* ساختار هویت یابی و تشخیص نیاز: تمرین و نمایش وسیله ای است برای کشف دائمی یک مساله.

* رها شدن ابزاری است برای رهایی بیمار از درگیری نمایشی مستقیم با موضوع.

* فرآیند اجرای نمایش ممکن است به خودی خود بدون توّجه به محتوای موضوعی که به وسیله ی بیمار بیان می شود، جنبه ی درمانی داشته باشد.

 *بیماران ممکن است در جریان اجرای نمایش، نقش های متعددی را به عهده بگیرند.

آنها ممکن است شخصّیت ها را در صحنه بازی کنند، کارگردان صحنه باشند و یا برای مدت کوتاهی تماشاگر شوند.

به عهده گرفتن این نقش ها به وسیله ی بیماران ممکن است به خودی خود جنبه ی درمانی داشته باشد

و برای تغییر رابطه ی بیمار با موضوع یا تغییر چشم انداز او، فرصتی را فراهم آورد.

 *مشغوّلیت بیماران با ابزار نمایشی در طول اجرا، ممکن است به آن ها توانایی محک زدن تجربه های خود را بدهد.

بیمار در چنین وضعّیتی احساس می کند که می تواند از خلاقّیت خود برای تحّمل وضعّیت یا مشکلی که از طریق اجرا نمایش به آن آگاه شده است، استفاده کند.

این خلاقّیت ممکن است تغییر مطلوب را برای بیمار ممکن سازد و بیمار از چشم انداز متفاوتی با مسأله ی خود کنار بیاید.

بیماران در زندگی خارج از تئاتر درمانی، ممکن است ازمسأله ای آزار ببینند.

در هر حال، آنها ممکن است احساس کنند که قادرند به شکل خلاقّانه ای برای مسأله ی خود راه حلی پیدا و یا راههای جدیدی را در نمایش تجربه کنند.

نمایش درمانی

ارتباط بین زندگی و نمایش

در بعضی از نمایش ها، مثلاً نمایشنامه های سنتی غربی، بین دنیای تئاتر و زندگی واقعی فاصله ی آشکاری وجود دارد.

در نمایش های مدرن و تئاتر درمانی شاید بتوان ادعا کرد که زندگی و نمایش، گاهی اوقات یا همیشه در هم آمیخته‌اند

نمونه‌ی بارز این شکل تئاتر، انواع جشنواره‌ها یا کارناوال‌ها هستند.

در بعضی از نمایش‌ها، درباره‌ی جامعه یا زندگی اندیشه ورزی و تفّکر تقویت می‌شود،

از جمله در بعضی از فرهنگ‌ها، تئاتر سیاسی، شکل‌های مشخّصی از نمایش‌های آیینی یا نمایش‌های عروسکی عهده‌دار این وظیفه هستند.

«کورتنی» وضعّیت بازیگران را وضعّیت بنیابینی توصیف می‌کند

و معتقد است که آنها برای اجرای نمایش وارد یک دنیای تخّیلی می‌شوند وسپس به زندگی «عادی» باز می‌گردند.

ارتباط زندگی و تئاتر

در تئاتر درمانی: بین زندگی و نمایش رابطه‌ی نزدیکی وجود دارد،

این امر، برای فرآیند تغییر در نمایش درمانی، امری ضروری است.

اگر این رابطه بین دنیای نمایش و زندگی واقعی وجود نداشته باشد، احتمال دارد بیماران در دنیایی که می‌آفرینند باقی بمانند.

بینش‌ها، نگرش‌ها، روابط و کشف‌های جدید در فضای تئاتر درمانی با احتیاط مد نظر قرار می‌گیرد.

بیمار ممکن است نتواند تجربه‌های واقعی خود از زندگی را به فضای نمایش بیاورد

و یا تجربه‌های نمایشی را به زندگی بیرون از جلسه‌ی گروه درمانی ببرد.

نمایش درمانی

تاریخچه‌ی تئاتر درمانی در ایران

یکی از کاربردهای مهم گروه درمانی: استفاده‌ی آن در مراکز روزانه است.

این مراکز به نام‌های دیگری همچون بیمارستان‌های واسط و بیمارستان‌های روزانه نیز نامیده می‌شوند؛

در ارائه‌ی خدمات روان شناسی و روان پزشکی در نوع خود بی‌نظیرند.

هر چند این نوع خدمات در ایران نسبتاً ناشناخته است و تاکنون به شکل گسترده‌ای به کار گرفته نشده‌اند،

اما در دنیا و کشورهای پیشرفته به خوبی و برای ارائه‌ی خدمات روان شناسی بالینی به بیماران استفاده می‌شوند.

در این مراکز خدمات اشاره شده با گروه درمانی‌های متنوع به نیازمندان و مراجعان ارائه می‌شود.

نخستین بیمارستان روزانه یا مرکز روزانه‌ی ایران در 1359 انستیتو روان پزشکی دانشگاه شیراز راه اندازی شد

و اکنون نیز به فعاّلیت بی‌وقفه و سرشار از تجربه‌ی خود در ارائه‌ی خدمات روان شناسی ادامه می‌دهد.

معمولاً کم‌ترین دوره‌ی درمان برای هر بیمار، سه هفته است.

در این مرکز، بیمار پس از پذیرش در ایام هفته از 8 صبح تا 2 بعد از ظهر زیر پوشش روان درمانی

اعم از درمان انفرادی، گروه درمانی، خانواده درمانی و درمان دارویی قرار می‌گیرد.

بیمار هر روز در (2) دو گروه درمانی شرکت می‌کند و در فاصله‌ی این دو فعُالیُت‌های دیگری همچون درمان انفرادی، ورزش و ملاقات با روان پزشک صورت می‌گیرد.

گروه درمانی منظم در این مرکز به شرح زیر است:

گروههای آموزش آرامش عضلانی

آموزش کنترل استرس (از نظر شناختی)

آموزش مهارت‌های اجتماعی

شناخت درمانی

آموزش قاطعیُت

هنر درمانی

تئاتر درمانی

کار درمانی

 

نخستین کتاب نمایش درمانی

در 1370 نخستین کتاب تئاتر درمانی را که به شکل جامع و کاربردی اصول تئاتر درمانی را ارائه می‌کند ترجمه و منتشر شد.

باز خورد این کتاب نزد محققان گویای قدرت آموزش گام به گام تئاتر درمانی با این کتاب به اهل فن بود.

این کتاب ترجمه‌ی کتاب «درون پردازی» نوشته‌ی «هوارد بلانر» است که در سال 1973 منتشر شده بود.

اما این نسخه دچار اشکالاتی بود که بعد از رفع اشکال در سال 1996 در امریکا تجدید چاپ شد.

نمایش درمانی

تئاتر درمانی از جمله روش‌های روان درمانی است که دارای جذاّبیت‌هایی برای متخّصصان روان درمانی است.

تئاتر درمانی در رشد و توسعه‌ی درمانگری نقش قابل توجّهی دارد.

همچنین در درمان گروهی، خانواده درمانی، و حتّی درمان انفرادی نیز یکی از انواع روان درمانی‌های پیشرو، خّلاق و مفید است.

تئاتر درمانی در رویکرد به «انسان» یک نظریه‌ی روان شناسی منحصر به فرد نیست

اما با این حال دارای مفاهیم خاص خود است. این مشرب یا حوزه‌ی علمی روان درمانی از اصول عام روان شناسی

و روان درمانی تغذیه شده و به حوزه‌ی یکی از انواع گروه درمانی‌های مؤثر در این مرکز، گروه تئاتر درمانی است

که با توّجه به جذّابیت آن برای اعضای گروه و شرایط ویژه‌ی خود از جنبه‌ی نظری و عملی،

مدّت زمانی معادل دو برابر سایر گروههای این مرکز را به خود اختصاص می‌دهد.

به نظر می‌رسد که تاریخچه‌ی تئاتر درمانی منّظم و کلاسیک در ایران به همین مرکز روزانه‌ی فعلی واقع در بیمارستان حافظ شیراز، باز می‌گردد.

آقای دکتر علی قائد شرفی، استاد انستیتو روان پزشکی دانشگاه شیراز،

پیشگام آموزش نظری تئاتر درمانی و مشّوق «دکتر حمید اشکانی» در به کارگیری این روش بودند.

ایشان در جوانی در زمینه‌ی تئاتر سوابق تجربی پرباری داشته‌اند.

تلفیق دانش ‌روان پزشکی و روان شناسی ایشان با آموزش‌های نظری و تشویق آقای دکتر قائد شرفی، موجب پایه‌گذاری تئاتر درمانی در این مرکز شد.

پس از آن خانم گلنار جلالی که روان پرستار با سابقه و تجربه ای هستند، پس از آموزش تا مدت ها در این مرکز تئاتر درمانی می‌کردند.

از 1363 دکتر حق شناس نیز به این گروه پیوست.

درک ما از ماهّیت انسان دیدگاههای جدیدی را اضافه می‌کند.

دانش امروز ما نسبت به عمق، وسعت و پیچیدگی جسم و روان انسان هنور بسیار اندک است.

آسیب شناسی روانی و سلامتی نیز بر مبنای سه عنصر هیجان، تفکر و رفتار بنا شده است.

نکته‌ای که در توصیف فوق جای دارد «رفتار» انسانی است.

در واقع روان شناسان پیشین این عامل را محصول دو عامل هیجان و تفکر دانستند.

منظور از این ارائه‌ی چنین مقدمه‌ای، تأکید بر تئاتر درمانی به منزله‌ی یکی از روش‌های مؤثر روان درمانی است.

نمایش درمانی

روان درمانی انفرادی – نمایش درمانی

در روان درمانی انفرادی فقط از طریق گفتگوی بین درمان جو و درمانگر برای بازگشایی مسئله تلاش می‌شود

در حالی که در روش‌های تئاتر درمانی، عمل و اجرا نیز به کمک درمانگر می‌آیند.

در تئاتر درمانی می‌شود اندیشه، هیجان و رفتار را در هم تنیده، به ارتباط و تناقض آنها پی ببریم.

به طور خلاصه در درمان از نوع تئاتر درمانی، اندیشه، احساس و رفتار هر سه به سطح آگاهی می‌آیند

و در فرآیند آن، هنر آفرینی در تلفیق، سازش و انطباق بین این سه عنصر است.

روش های تئاتر درمانی بنا به شرایط محیط و تعداد، متفاوت است

در مرکز روان درمانی یا به اخص تئاتر درمانی انستیتوی روان درمانی ایران روش‌های تئاتر درمانی که در موقعّیت‌های مختلف به کار برده می‌‌شود به صورت‌های زیر نام گذاری شده‌اند:

1- روش های عملی Action Methods

2- روش‌های مواجهه Encounter Tecniqves

3- بازی‌های رشدی Growth games

4- بازی‌های تئاتری Theater games

5- تجربیات سازمان یافته Stract experiences

6- تمرینات غیر کلامی Nonver bal cxercises

 

بعد سایر حیطه های روان درمانی نیز به این روشها اضافه شده اند: از جمله،

 

تخیّلات هدایت شده Guided Fantasy

روان آمیزی Psycho Synthesis

بیداری احساس Sensony awakening

نمایش های فی البداهه I mprovisatony Drendics

نمایش درمانی

و نیز برای از بین بردن احساسات ناخوشایند شخص اوّل روش هایی مانند:

1- «مضاعف»

2- «خود گویی»

3- «تئاتر یک فقره» هم استفاده می شود.

با روشهای ضبط و پخش مجدد ویدیویی رفتار و با اجرای «نقش آیئنه وار»

یا روش «در پشت سرت چه می گذرد» «انعکاس افکار حضار»، «سرود جمعی»

به صورت نجوا و تمرین های علائم غیر کلامی می توان به شخص اوّل کمک کرد تا نسبت به رفتار خویش بینش پیدا کند.

 

خلاصه ای از یک نمایش تئاتر درمانی

1- شروع و آماده سازی به طور کلی گرم کردن و آماده سازی یک اصل مهم روان شناختی در همه جنبه هاست

که اغلب نادیده گرفته می شود.

اصول اولیه ی آماده سازی نه فقط در تئاتر بلکه در سایر موارد زندگی روزمره نیز به کار گرفته می شود.

 

الف: آماده سازی کارگردان

ب: اهداف گروه، نقش ها، هزینه، محدودیت ها، زمان و دیگر موارد شرح داده می شود.

پ: افراد معرفی می شوند به این منظور تمرین هایی که منجر به پیش قدم شدن در بازی گروه را تمرینهای نمایشی هدایت می کند.

ت: یکی از اعضای گروه مسأله ی خود یا گروه خود را به صورت نقش بازی خواهد کرد، به منزله ی شخص اوّل برگزیده خواهد شد.

 

2- اجرا

اجرا به طور خلاصه یعنی انجام فعاّلیت هایی که اجزای پنهان مسأله ی شخص اول را روشن می کند.

 

الف: کارگردان، شخص اوّل را به محلی که در مورد مسأله به اختصار بحث می شود هدایت می کند.

ب: کشمکش های روانی فرد (تعارض) با ارائه ی نمونه ی شخص، دوباره تعریف می شود (البته تعارضی که بتوان آن را تبدیل به نقش کرد.)

پ: کارگردان به شخص اوّل کمک می کند تا محل رویداد را توصیف کند و به این ترتیب مقدّمات صحنه تدارک دیده شود.

ت: به شخص اوّل گفته می شود که صحنه ی آن طور که در حادثه بود تنظیم کند.

ث: کارگردان، بقیه ی اعضای گروه را به منظور گرفتن نقش اشخاص مختلف در نمایش شخص اوّل وارد صحنه می کند.

ج: نمایش شروع می شود.

چ: نمایش با سایر شیوه های تئاتر درمانی (مانند خودگویی، نقش مضاعف، روش مجاور…)که کارگردان ترجیحاً در صورت لزوم  ارائه می دهد،

هم سو با شکوفایی احساسات جاری ادامه می یابد.

نمایش درمانی

ح: در روند بازی نقش ها، مطالبی آشکار می شود و تجربیات بیشتری از شخص اوّل روشن می شود:

1- تردید

2- احساسات فرافکن شده را با نقش معکوس می توان اجرا کرد.

3- با روش آئینه می توان شخص اوّل را با خودش رو به رو کرد.

4- خاطره های مهّم گذشته دوباره سازی می شود.

5- نمایش تا جایی ادامه می یابد که شخص اوّل حس کند رفتارهایی که واپس زنی شده اند را در صحنه پیاده کرده است.

 

اختتام (درون پردازی)

 درون پردازی سومّین و آخرین مرحله ی تئاتر درمانی است.

در ابتدای این مرحله شخص اوّل آماده است تا دوباره تعادل روان شناختی خود را بدست آورد.

  • تسلّط بر مسئله
  • کسب حمایت های گروهی و بازسازی دفاع های روانی
  • جبران گذشته و ورود مجدد به دنیای خارج

 

نمایش درمانی

کاربرد روش های تئاتر درمانی

روش های تئاتر درمانی در هر حیطه ای که نیاز به آشکار سازی ابعاد روان شناختی مسأله ای مطرح باشد، به کار می رود.

در زمینه هایی مانند تعلیم و تربیت، روان درمانی، صنعت و ارتباطات صنعتی (درگیری های بین افراد شاغل در کارگاهها)،

یادگیری های تجربی،

تئاتر برنامه ای است که افراد را عمیقاً درگیر مسأله می کند و راه حل های چند جانبه برای آن پیشنهاد می دهد.

بدیهی است که هر کارگردان باید بر حسب توانایی های فردی، موقعیت مراجع و واقعیت های مکانی و زمانی، تغییراتی را در این روش ها ایجاد کند.

برخی از حیطه های کاربرد تئاتر درمانی به قرار زیرند:

مشاغل بهداشت روانی معمولاً تئاتر درمانی در حیطه ی بهداشت روانی کاربرد وسیع تری دارد.

در بیمارستانها، درمانگاهها، مراکز روزانه، مراکز مشاوره، برنامه ی درمان معتادان به مواد مخدر،

در مراکز بازپروری و دیگر موارد، برنامه ی درمانی مؤثر و کاربردی است.

گاهی تئاتر درمانی به تنهایی به منزله ی روش اصلی روان درمانی و گاهی نیز به منزله ی سرگرمی یا برنامه ی درمانی جانبی کاربرد دارد.

در بیشتر موارد، روش های مشتق شده از تئاتر درمانی در جریان های روان درمانی انفرادی، گروه درمانی و خانواده درمانی به کار می رود.

 

نمایش درمانی

روش های تئاتر درمانی با کودکان و نوجوانان

در یاری دادن به افراد جوان برای نشان دادن تعارضات عاطفی شان در زندگی روزمره روش های تئاتر درمانی مؤثر است.

این روشها را در مکان های مختلف مانند:

خانه، درمانگاه مشاوره کودکان، مراکز درمانی، پرورشگاهها، درمانگاههای گفتار درمانی،

مهد کودک ها، مراکز تفریحی، اردوهای تابستانی، زمین ورزش

و به طورکلی در محل هایی که مسأله در آن جا اتفّاق افتاده است کاربرد دارد.

به علاوه این روش ها را می توان به حسب موقعّیت تغییر داد و برای کودکانی که درک ضعیف یا اشکال در تکلم دارند

به عنوان شیوه ی مطلوبی به کار برد.

استفاده از روشهای «اجرای نقش» برای سازماندهی تکلّمی در کودکان، مناسب است.

علاوه بر موارد فوق، روش های تئاتر درمانی را می توان با سایر فعاّلیت های کودکان مانند بازی، داستان سرایی، نقاشی و غیره تلفیق کرد.

 

کاربرد تئاتر درمانی در تحصیلات ابتدای و متوسطه

روش های تئاتر درمانی را می توان در مقاطع مختلف تحصیلی به کار گرفت.

از آن جا که با اجرای تئاتر درمانی مسائل شخصّیتی فرد در میان همسالان افشا می شود و عواقبی در پی خواهد داشت.

در بعضی از موارد زیر، آموزگار با مشاوره می تواند متناسب با موقعّیت  روش های تئاتر درمانی را به کار برد:

الف: بحث موضوعات درسی

ب: تعلیمات استثنایی

پ: آموزش عواطف

 

نمایش درمانی

آموزش حرفه ای

یکی از کاربردهای مهم تئاتر درمانی آموزش مددکاری است.

آموزگارها- پرستارها- مبلّغان مذهبی- پلیس- دانشجویان پزشکی و سایرین می توانند به جای آموزش خشک کلاس با آموزش تجربی از روش های تئاتر درمانی بهره بگیرد.

 

بیمارستان روزانه

مشکلات روان شناختی و روان پزشکی طیف وسیعی را در بر می گیرد.

«محیط درمانی» یکی از انواع روان درمانی است که در روان پزشکی از دهه 1960 مورد توجه بوده است.

این نوع درمان برای طیف وسیع مشکلات روان پزشکی و روان شناختی کارایی دارد (فورستر 2002 و گراوتر 2002).

اختلال های ویژه شخصّیت و انواع روان نژندی ها و حالت های گذرای روان پریشی

به روان درمانی وسیع و مراقبت های ویژه و روزانه نیاز دارند.

در این نوع مراقبت ها معمولاً بیمار یا مراجعه کننده به اصلاح ارتباطات بین فردی (این موضوع زیر بنای اختلالات شخصّیت می باشد، (ن. ک: کلنینجر 2000)

شناخت و نحوه پیشگیری و توسعه علائم بیماری وروان پریشی و بررسی مشاهده سیر و تحّول بیماری نیاز دارد.

یکی از راه حل های مؤثر، ارجاع بیمار به مراکز روزانه ارائه خدمات روان شناسی و روان پزشکی است.

افزون بر این موارد، به منظور ایجاد روشی جایگزین بستری کردن بیماران

و ارائه مراقبت های بیشتر به بیمارانی که مشکلات روان شناختی و روان پزشکی دارند،

تیم درمانی مرکز روزانه در حوزه هایی و با هدف های مختلف خدمات درمانی ارائه می دهد.

 

نمایش درمانی

اهداف

1- کمک به بیمارانی که احتیاج به درمان های روان شناختی با روش های گروه درمانی دارند.

2- کمک به بیمارانی که از نظر علائم بیماری برای بستری در بخش های روان پزشکی در شرایط مرزی هستند.

3- کمک به بیمارانی که پس از بستری در بخش های روان پزشکی تا مدتی پس از بستری احتیاج به پیگیری و مراقبت مداوم دارند.

4- کمک به بیمارانی که اکنون در بخش های روان پزشکی بستری هستند

اما صبح ها در مرکز روزانه خدمات دریافت می کنند و پس از آن به بخش بستری باز می گردند.

 

جمعیت زیر پوشش

این مرکز بیمارنی را که متخصّصان روان پزشکی معرفی می کنند، پذیرش می کند.

فقط عده معدودی از بیمارن روان پزشکی واجد شرایط پذیرش در مراکز روزانه نیستند

که از آن جمله می توان از بیماران با علائم روان پریشی فعّال، در معرض خودکشی جدی و دارای اختلال شخصّیت ضّد اجتماعی را نام برد.

 

شرایط پذیرش

بیمارن باید توانایی داشته باشند که در هفته به مدّت 5 روز به مرکز روزانه مراجعه کنند.

این افراد باید از ساعت 8 صبح تا 15 روزهای شنبه تا چهارشنبه در مرکز روزانه حضور داشته باشند.

مسئولیت درمان بیمار را روان پزشک ارجاع کننده یا روان پزشک مقیم مرکز به عهده می گیرد.

 

نمایش درمانی

برنامه عمومی و تعداد بیماران

بیماران پذیرفته شده در مرکز، پس از مصاحبه اولّیه با مسئول پذیرش (پرستار روان پزشکی) به یکی از
روان شناسان بالینی مرکز معرفی می شوند تا مشروح وضعّیت و مشکلات اساسی آن ها بررسی و گزارش آن تهّیه شود.

در جلسه گروهی تیم درمانی مرکز روزانه با روان پزشک که حداکثر یک هفته پس از پذیرش بیمار

و جمع آوری اطلاعات و مشاهدات در گروه درمانی ها صورت می گیرد،

درمان های ویژه برای بیمار اعم از نوع درمان انفرادی، خانواده درمانی، مددکاری اجتماعی و دارو درمانی مشخص می شود.

در مرکز روزانه دو گروه بیمار، حضور دارند.

بیمارانی که در حال حاضر بستری هستند و پس از پایان کار روزانه به بخش بستری باز می گردند

و بیمارانی که در حال حاضر بستری نیستند و پس از پایان کار روزانه به منازل خود باز می گردند، حداکثر ظرفیت پذیرش 15 نفر است.

 

 گروه درمانی محور فعاّلیت مرکز روزانه

گروه درمانی های این مرکز به صورت گروه های باز است.

این گروه ها همیشه در جریان هستند و همیشه عضو جدید می تواند به آن وارد شود یا دوره درمان آن خاتمه یابد.

معمولاً اعضا پس از خاتمه درمان تا مدتی هفته ای یک یا دو جلسه به صورت عضو مهمان در گروه درمانی ها شرکت می کنند (جلسات یادآور و پیگیری).

جلسات گروه درمانی با سیستم سمعی و بصری مدار بسته محتوی «وظیفه محور» هستند.

بدین معنی که هر گروه هدف و روشی اختصاصی و درمانگری ثابت دارد.

مثلاً گروه آموزش قاطعّیت، رفتارهای اجتماعی مرتبط با قاطعّیت را

در سه محور با روش های بحث گروهی و اجرای نقش برای موقعّیت های متنوّع آموزش می دهد:

1- بروز احساس های خوشایند

2- بروز احساس های ناخوشایند

3- دفاع از حقوق فردی

در مثال دیگر، گروه تئاتر درمانی با اصول و روش های کلاسیک مرتبط،

مسائل روان شناختی افراد گروه را بررسی، کشف و بازسازی می کند.

عناوین گروه درمانی هایی که در مرکز روزانه، گروه روان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز واقع در بیمارستان حافظ انجام می شود در جدول آمده است.

هر روز پس از برنامه ای نیم ساعته فعالیت ورزش هوازی،

بیماران در یک گروه درمانی به مدت حداقل 45 دقیقه و حداکثر 75 دقیقه شرکت می کنند.

پس از آن به مدت 20 تا 30 دقیقه وظایف فردی یا وقت فراغت دارند و سپس در گروه درمانی دوّم شرکت می کنند؛

سپس به صرف نهار و پس از آن برنامه درمان انفرادی یا تماشای نوار ویدیویی ضبط شده از گروههای همان روز می پردازند.

 

نمایش درمانی

جدول زیر برنامه مرکز روزانه را در طی هفته نشان می دهد.

ایام هفته 8-8.30 8.30-9 9-10.15 10.30-11.45 11.45-12.15 12.15-13 13-14.30
شنبه ورزش درمان انفرادی، کنترل علائم حیاتی

و راند

گروه آموزش آرامش عضلانی گروه شناخت درمانی راند روان پزشک صرف نهار انجام تمرین آرامش عضلانی و پخش ویدیویی ضبط شده از گروههای همان روز
یک شنبه ورزش تأتر درمانی
دوشنبه ورزش گروه کنترل استرس گروه ارتباط متقابل (TA)
سه شنبه ورزش کار درمانی
چهارشنبه ورزش گروه آموزش قاطعّیت گروه آموزش مهارتهای اجتماعی
پنج شنبه جلسه مشاوره کارکنان

 

دوره مراقبت در مرکز

هدف این مرکز، کمک و حمایت کوتاه مدت به بیمارانی است که دوره ی حاد بیماری یا بحران را تجربه
می کنند (یا کمک مستقیم به بیمارانی که از بیمارستان ترخیص شده اند).

میانگین یک دوره پذیرش برای بیماران بین 4 تا 6 هفته است. این دوره بر اساس نیاز بیماران متغیر است.

 

ترکیب تیم درمانی

تمام وقت:

1-کارشناس ارشد روان پرستاری 1 نفر

2-کارشناس ارشد روان شناسی بالینی 3 نفر

3-کارشناس کار درمانی 1 نفر

4-کارشناس مددکاری اجتماعی 1 نفر

 

نیمه وقت:

1-دکترای روان شناسی بالینی 1 نفر

2-کارشناس ارشد روان شناسی بالینی 1 نفر

3-کارشناس ارشد روان پرستاری 1 نفر

4-کارشناس کار درمانی 1 نفر

 

نقش تیم درمانی مرکز روزانه

نقش تیم درمانی مرکز روزانه، کمک به بیماران و حمایت از آنان است.

فعاّلیت و همراهی بیماران در طی روز قسمتی از برنامه درمان است که درباره ی هر بیمار و مشکل ویژه ی او برنامه ریزی می شود.

تیم مرکز روزانه مسوول تهّیه برنامه ی مناسب است.

مداخلاتی شامل انجام آزمون های روانی، روان درمانی انفرادی، خانواده درمانی،

مددکاری و فعاّلیت های کمکی، در باره ی هر بیمار اختصاصی و با هماهنگی روان پزشک مسوول طراحی و اجرا می شود.

 

نمایش درمانی

برنامه های دارویی

در باره ی بیماران بستری که به بیمارستان روزانه مراجعه می کنند

برنامه ی عادی و معمولی دارویی آن ها را بخش ارائه می دهد

و برنامه دارویی بیمارانی را که بستری نیستند و روزانه به مرکز مراجعه می کنند

در ساعاتی که در مرکز هستند، کارشناس ارشد روان پرستاری اجرا می کند.

در صورتی که بیمار نیاز اورژانس به دارو داشته باشد، روان پزشک مقیم مرکز روزانه دستور دارویی می دهد.

 

تجربه ای از تئاتر درمانی

در تابستان 1380 کنگره ی تئاتر درمانی و درمان اعتیاد به همّت اداره ی ارشاد اسلامی فارس در شیراز برگزار شد.

جناب دکتر حق شناس نیز برای عضویت در هیأت داوران و سخنرانی در مراسم دعوت شده بودند.

تئاتر درمان هایی به تعداد انگشتان دست ارائه شد.

در مصاحبه ای با دکتر حق شناس ایشان در باره ی این مراسم چنین گفتند: من به شدّت تحت تأثیر سوء برداشت از تئاتر درمانی قرار گرفتم.

در واقع بیشتر کارگردان هایی که تئاتر ارائه کردند، برداشت هایی داشتند که کاملاً با مفهوم عملی تئاتر درمانی ناهمخوان بود.

در این کنگره تئاتر درمانی با درام های از پیش ساخته شده اشتباه گرفته شده بود.

تئاتر با محتویاتی که اشاره به جنبه های روانی داشت به منزله ی تئاتر درمانی قلمداد شده بود.

حتی تا آنجا سوء تعبیر شده بود که نشان دادند، چنان چه فردی دچار اعتیاد به مواد مخدر باشد

و گرایش به نقش بازی در تئاتر پیدا کند، بیماری او درمان می شود.

یا این که گرایش به بازی در سینما افراد را به اعتیاد می کشاند

در حالی که کارگردان تئاتر می تواند اعتیاد را به نحو جادویی در یک «شات» درمان کند.

البته من در جای خود این سوء تعبیرها را توضیح دادم و حتی تفاوت بین تئاتر درمانی و «درما ترابی» را به بحث گذاشتم.

 

نمایش درمانی

در پایان

سایکودرام بیشتر مجموعه ای نظری و عملی است تا مکتب روان شناسی مستقل.

این مجموعه مشکل از روش ها و اصول زیر بنایی به کارگیری آن هاست.

زیر بنای نظری تئاتر درمانی نوعی از روش شناسی است که دارای ابعاد وسیع تر از یک نظریه ی درمان است

و برای درک آن باید دیدگاهی چند وجهی از روان شناسی داشت.

مورنو نظریه ی خود از تئاتر درمانی را به نحو غیر نظامداری مطرح کرد و در نتیجه، کار ناتمام باقی ماند.

«بی شوف» در 1964 در تجربه ای سیر مطالعاتی غنا و ارزش نظریه های مورنو را نشان داد.

در نسل گذشته بسیاری از افراد از بخش هایی از نظریه ی مورنو در تلفیق با سایر روش ها و نظریه ها استفاده کردند.

 

سرانجام

آنچه در این مجموعه ارائه شد جملگی بیانگر این مطلب است که بی شک تئاتر درمانی در دنیای پر از هیاهو و اغتشاش امروز یک نیاز و یک چاره است.

چه بسا مشکلات درونی و رفتاری که در جلسات گروه درمانی ها فرصت بروز پیدا می کند و از شکل مشکل خارج می شود.

در طول دو دهه ی گذشته روان شناسان و محققان نام برده سعی در بهبود و تغییر شرایط اجتماعی

و بیماری های نهان داشته اند که از مجموع نظریه های اینان این نکته بر می آید

که صحنه ی تئاتر درمانی مانند آزمایشگاهی در محیطی آزاد و قابل انعطاف به فرد امکان می دهد

که راه حل های جانشینی مناسب تری در باره ی مسئله اش پیدا کند

وقتی فرد مساله اش را در جمع و با کمک همان افراد بیان می کند می فهمد که خود تنها نیست که این مساله را دارد و کسانی مشابه او نیز هستند.

 

نمایش درمانی

چکیده

تئاتر درمانی شرح زیبایی شناسانه ی آزادی است.

کلیت تئاتر درمانی و شعار آن چنین است: 

«من می خواهم خودم باشم»

تئاتر درمانی پیوند روان شناسی و تئاتر با یکدیگر برای تلاقی دو دنیای درون و بیرون و رسیدن به مرحله ی بالاتری از خود آگاهی است

مرحله ای که آغاز یک زندگی خلاق را نوید می دهد.

 

بخش یکم را هم بخوانیدتئاتر درمانی

نمایش درمانی
منابع
 درون پردازی- روان درمانی با شیوه های نمایشی (درون پردازی)
بلانر آدام – مترجمان: دکتر حق شناس- دکتر اشکانی
انتشارات رشد 1383 (مرکز تحقیقات روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز)
رفتار درمانی شناختی- رابطه ای شناخت و هیجان- (کلارک م دیوید –فربون چ کرستوفر ترجمه، کاویانی حسین – انتشارات علوم شناختی تهران 1380)
تئاتر درمانی و نمایش زندگی جونز فیل – یثربی چستا . زیر نظر دکتر صادقی قطب الدین نشر قطره 1383.
تئوری تئاتر مدرن-سوندی پیتر-ترجمه ی:نونهالی حمیرا. نشر قطره.تهران1384
هنر درمانی-برون دنی-ترجمه ی: وهابی مهدی. انتشارات جیحون.تهران 1385
 – درون پردازی، آدام بلانر، دکتر حسن حق شناس، دکتر حمید اشکانی، انتشارات رشد، تهران، 1383 مصاحبه با
دکتر حق شناس.

 

0
دیدگاه‌های نوشته

*
*

جواب سوال‌هاتون رو می‌تونید در زیر پیدا کنید. در غیر اینصورت از ما بپرسید، ما همیشه به سوالاتتون جواب می‌دهیم.
شرایط کسب امتیاز از طریق ثبت نظر چیست؟
شما می توانید پس از دریافت سفارش، نظر خود را در رابطه با محصول خریداری شده در الوند رایان بنویسید. پس از تایید نظر شما توسط کارشناسان شفا درمان ، امتیاز برای شما ثبت می‌شود.تا قبل از تایید نظر امتیاز شما در قسمت تاریخچه بخش امتیازات در صف نمایش داده میشود.
چرا بایستی در حساب کاربری شماره کارت ثبت کنم؟
در صورتی که از خرید خود منصرف شوید شفا درمان در کمترین زمان ممکن مبلغ را به شماره کارت شما برگشت می دهد. مهم است که شماره کارت به نام مالک حساب کاربری ثبت داشته باشید
چرا بایستی در حساب کاربری آدرس ایمیل ثبت کنم؟
کلیه مکاتبات شفا درمان با آدرس ایمیل شما انجام می شود.